Wiele osób przejeżdżających przez Świerzno, zwraca uwagę na porośniętą drzewami wspaniałą barokową rezydencję zbudowaną przez generała Bodo von Fleminga. Postaci znanej i wielce szanowanej na dworach XVIII wiecznej Europy – przede wszystkim ze względu na jego długoletnią służbę na dworze saksońskim, jak również nazwisko, które otwierało drogę do kariery na wszystkich szczeblach administracji państwowej. Obecnie dwór znajduje się w rękach prywatnych, my jednak dzięki dronowi kamienskie.info postanowiliśmy zabrać naszych Czytelników na wycieczkę po niegdyś najważniejszych dla gminy Świerzno miejscach.

Flemingowie na ziemi świerznowskiej pojawili się bardzo wcześnie – pierwsze informacje o nich pochodzą już z XIV wieku. Na początku XV wieku wieś należała do Henryka Fleminga. W 1455 roku dobra świerznowskie Flemingowie podzielili na trzy części (dopiero po 262 latach zostały ponownie zjednoczone). W XVII wieku część Świerzna należała do Jerzego Kacpra von Fleminga, a następnie jego syna Jakuba Henryka. W 1717 roku generała Bodo von Fleminga połączył wszystkie trzy majątki. W 1734 roku dobra rodu znalazły się w posiadaniu rodziny von Wartensleben i zarządzali tymi ziemiami aż do początku XX wieku. W 1916 roku Świerzno zakupił Grafa Hahna – jednak na niedługo bo od 1929 roku do zakończenia II wojny światowej były one w posiadaniu Hansa Siegfrieda von Rüxelebena.

Barokowa perełka Pomorza Zachodniego

Interesujący nas zespół dworsko – parkowy (jeden z najpiękniejszych na Pomorzu) znajduje się w niewielkim oddaleniu od drogi prowadzącej z Kamienia Pomorskiego. Cały kompleks wznosi się lekko powyżej terenu. Od strony ulicy jest on obniżony, gdzie występują bagniste łąki. Całość założenia o długości 440 metrów rozplanowana została symetrycznie wzdłuż osi północ – południe. Od strony ulicy wjazd do rezydencji prowadzi przez groblę po bokach której znajduje się zachowana do dnia dzisiejszego aleja kasztanowców.

DSC05883

Dwór Bodo von Fleminga jest rezydencją z tzw. dziedzińcem honorowym, założonym na planie „entre cour et jardin” – czyli między dziedzińcem a ogrodem. Bodo von Fleming czerpał inspirację z architektury saksońskiej – skąd prawdopodobnie przywiózł plany do budowy przyszłego obiektu. Budowę założenia dworskiego rozpoczęto w 1718 roku. Dwór musiał odpowiadać pozycji społecznej Fleminga, tak więc musiał być reprezentacyjny i godny rodowi. Od strony północnej do dworu przylega park dworski. Aż do 1764 roku pomiędzy parkiem a dworem znajdował się stary zamek (w 1976 roku podczas prac ziemnych natrafiono na narożnik fundamentów wykonanych z głazów narzutowych), który był użytkowany aż do 1764 roku. Został on następnie rozebrany a w jego miejsce zbudowano w XVIII wieku dwa gołębniki w formie ośmiobocznych wież.

12030498_10208914087712037_6154459159199500958_o

Do najbardziej reprezentacyjnych budynków należy skrzydło zachodnie, w której rezydował Fleming jak również skrzydło południowo – zachodnie wewnątrz którego umieszczona została jedna z najpiękniejszych na Pomorzu sal balowych – ukończona dopiero w 1728 roku. Wewnątrz znajdują się wspaniałe malowidła wykonane techniką olejno – temperową, które cudem przetrwały do dzisiaj – w latach 90 XX wieku część sali balowej została rozszabrowana. Wyrwano część drewnianej posadzki i ze ściany zdjęto fragmenty drewnianej okładziny. Na całe szczęście złodzieje nie zdążyli zniszczyć barokowych malowideł umieszczonych na sklepieniu lustrzanym więźby dachowej. W sali balowej na ścianie wschodniej umieszczono emporę dla orkiestry a nad nią herb Flemingów podtrzymywany przez „dzikiego męża” i rycerza w zbroi z napisem fundacyjnym i datą 1728. Na malowidłach przedstawiono postacie muzykantów, dam dworu, włoskich aktorów z commedii dell’arte, dziecko bawiące się z psem, prawnikiem z kodeksem praw, kupca żydowskiego, błazna z małpką, arlekina. Postacie te są jak zaczarowane- od 280 lat uczestniczą one w zabawie. Są one w ruchu i nadają sali balowej niesamowitej- magicznej atmosfery, przenosząc nas w czasy właściciela dworu Bodo von Fleminga. Na plafonie (centralnej części sklepienia) znajduje się rozeta o stylizowanych płatkach kwiatowych, a po jej bokach słońce i księżyc wśród chmur.

Sala-balowa-dworu-w-Świerznie

Budynki dworskie są w większości zbudowane w konstrukcji ryglowej( w tamtym czasie podstawowy materiał w budownictwie). Od dworu w kierunku północnym został założony dziesięciokwaterowy park typu francuskiego z rozplanowaniem geometrycznym. W parku znajdują się do dnia dzisiejszego owalne sadzawki obsadzone dookoła alejami lip i kasztanowców. Całość założenia dworsko – parkowego na wzór holenderski otoczono kanałem wodnym.

DSC05802

Historia Generała i rodu Flemingów

Bodo von Fleming urodził się 24 czerwca 1671 roku w Stargardzie. Był najmłodszym z trzech synów Jerzego Kacpra Fleminga z linii mierzęcińskiej. Studiował na uniwersytetach europejskich m.in. we Frankfurcie nad Menem. Jako nastoletni chłopak odbył podróż po Europie. Następnie został oficerem w gwardii elektora brandenburskiego. Dzięki protekcji brata Jakuba Henryka Fleminga (był głównodowodzącym wojsk saskich stacjonujących w Polsce) w 1699 roku został przyjęty na służbę w Dreźnie u samego Augusta II Mocnego. 11 marca 1703 roku w Kriening (wieś Krzynki w powiecie choszczeńskim) poślubił marchijską szlachciankę Luizę von Wreech. Urodziła ona ośmioro dzieci. Siedmioro z nich w Trzęsaczu (niem. Hoff), tylko córka Amelia urodziła się w Świerznie. Trzech synów – zmarli młodo – Georg Friedrich (urodził się w 1707 rok), Ludwig Bogusław (1711), Jacob Heinrich (urodził się 2 listopada 1719 zmarł 15 stycznia 1720 roku) i pięć córek: Helena Amelia (1705 -1722), Dorothea Charlotte Louise (1706-1794), Jacobine Henriette (1709 –1784), Agnesa Auguste (1716 – 1780) i Dorothea (1717 rok).

W roku ślubu umiera jego ojciec i Bodo von Fleming ubiega się o zwolnienie ze służby. Jednak dopiero po 14 latach w 1717 roku opuszcza dwór drezdeński w stopniu generała porucznika. Osiada na stałe w rodzinnej rezydenci w Trzęsaczu. Zarządza majątkiem aż do śmierci w 1732 roku. W tym czasie zdążył zjednoczyć podzielone majątki świerzeńskie z odrębnymi trzema folwarkami. Do jego dóbr należały również posiadłości w Buku, Mierzęcinie, Łojszynowie i Trzęsaczu. Posiadał również majątki w Turyngii. Zmarł w Świerznie 14 października 1732 roku – został pochowany obok żony w krypcie świerznowskiego kościółka.

Bodo-von-Flemming-z-żoną-Luizą-von-Wreech

Majątek odziedziczyła córka Agnesa Augusta. Poślubiła ona hrabiego Wartenslebena w dniu 22 czerwiec 1732 roku (4 miesiące przed śmiercią Bodo von Fleminga) i jako swój posag wniosła właśnie dwór świerzeński. Stał się on siedzibą von Wartenslebenów aż do początku XX wieku. Rezydencja straciła swój charakter reprezentacyjny i uzyskała funkcje gospodarcze. W budynkach dworu powstała piekarnia, wędzarnia i browar- tylko część dworu przeznaczona była na funkcje mieszkalne.

Najtragiczniejsze w skutkach dla założenia dworsko-parkowego były lata powojenne. W 1952 roku dwór został przejęty przez Państwowe Gospodarstwo Rolne. Bardzo szybko zaadaptowano go do potrzeb nowego właściciela – w pomieszczeniach urządzono mieszkania dla pracowników PGR-ów jak również biura. Powoli barokowy dwór ulegał dewastacji. W latach 1975 – 1981 Pracownia Konserwatorska Zabytków w Szczecinie przeprowadziła prace przy rewaloryzacji zespołu dworskiego. Przeprowadzono m.in. konserwację malowideł wewnątrz sali balowej. Po rozpadzie PGR-ów obiekt stał się własności Agencji Skarbu Państwa i w niedługim czasie został sprzedany w prywatne ręce. Niestety zabytek często zmieniał właścicieli. Dopiero w 2006 roku jedna z warszawskich firm wykupiła dwór i obecnie jest on pieczołowicie odnawiany. Najważniejsze jest to, że barokowa siedziba odzyska swój blask i nie zostanie zniszczony tak jak to się stało w przypadku barokowego dworu należącego do von Kölerów w Dobropolu , pałacyku von Puttkamerów we Wrzosowie, czy czekającego obecnie na kupca neoklasycznego pałacyku w Margowie.

Pałac w końcówce lat 90 ub. wieku

Pałac w końcówce lat 90 ub. wieku

Do 1939 roku na dworze w Świerznie znajdowało się 21 rysunków projektowych dworu, jak również inne dokumenty związaną z budową posiadłości. Dzięki zdjęciom wykonanym w 1939 roku przez Gerharda Bronischa i Waltera Ohlego (napisali pracę Kreis Kammin Land – nieocenione źródło wiedzy na temat zabytków byłego powiatu kamieńskiego) znamy XVIII – wieczne kopie projektów- na ich podstawie można zrekonstruować wiele detali architektonicznych obiektu obecnie restaurowanego. Znany jest również mistrz ciesielski wykonujące główne prace przy budowie siedziby Fleminga – był nim Johann Andreas Hase ze Stargardu. Zawarł on 11 kwietnia 1718 roku kontrakt z Bodo von Flemingiem na wykonanie pracy przy budowie rezydencji myśliwskiej.

Na zakończenie należy wspomnieć, że w ryglowym XVII- wiecznym kościółku w Świerznie znajduje się krypta Fleminga i jego żony Luizy von Wrech. W krypcie do dnia dzisiejszego zachowane są dwa sarkofagi wykonane z wapienia. Na jednym znajduje się inskrypcja pisana niemieckim gotykiem „Bogislaff Bodo Reich Graff von Fleming Schlos und burg geseszener auf Martentin und Böck Herr von Hoff und Zwirszen …… geb.1671, gest. 1732 ”. Na drugim sarkofagu inskrypcja odnosząca się do żony Fleminga „ Luoyse Reich Gräfin von Fleming gebohrne von Wreech Ao 1685 ….(gest.) Ao.1722”

tttttt

Czy wewnątrz znajdują się ich doczesne szczątki – tego nie wiemy. Na pewno po wojnie niejednokrotnie zaglądano do wnętrza krypty. Mam nadzieję, że w przyszłości zostanie przeprowadzona dokumentacja wnętrza krypty. Badania te dostarczą nowych informacji i rzucą nieco więcej światła na dzieje i historię potężnego rodu pomorskiego- rodziny von Fleming ( późniejsza pisownia nazwiska von Flemming).

Zdjęcie krypty wykonane w 1907 roku przez kamieńskiego fotografa Adolfa Bartelta – fotografia znajduje się w archiwum parafii św. Ottona w Kamieniu Pomorskim.

Grzegorz Kurka, Paweł Ukraiński